و حرارت مىكند و اين در منافع از آن قسم مطبوخ در اكثر مواد ضعيف‌تر است و اكر صحيح المزاج به اين عنوان ميل نمايد بغايت منتفع ميكردد و در امراضى كه مواد انها صلب و غليظ و در مفاصل و اعماق بدن نباشند كه محتاج به تحليل تعريق بدن باشند و يا آنكه مرض مزمنه و كهنه نكشته باشد نافع است همچنين در امراضى كه بسيار صعب و مادهء آن قوى نباشد يا آنكه سبب مرض سوء مزاج ساذج باشد نه مادى مفيد است و بعض متاخرين كفته كه بهترين طرق استعمال آن است كه تا بيست و يك روز تا چهل روز هر روز چهار درم تا نه درم بحسب حاجت و قوت از چوب‌چينى اعلى كرفته و بدم تيشه بخارى ريزه كرده به قدر دانهاى نخود و در شش من آب كه سر ديك را بخمير مستحكم نموده باشند كه بخار اصلا بيرون نرود بجوشانند و چون آب به يك من رسد صافى نموده بطريق قهوه صبح و شام كرم بياشامند و اكر تمام آب خوردهء نشود و تتمه را بجاى آب نيم‌كرم بنوشند و اكر از آن نيز چيزى بماند بجاى آب طبخ طعام و خمير نان به قدر خوراك به كار برند و از استعمال آب سرد و هواى سرد و حركت مفرط و اعراض نفسانى و جماع و حموضات و لبنيات و بقول و فواكه رطب و باقى امور بدستور مذكور قبل بلكه اندك كمتر پرهيز نمايند و بر قلايا و كباب و پلاو و نان كه جمله چرب و بىنمك باشند و بر شيرينى اكر موافقت كند و اقتصار نمايند تا بيست و يك روز يا چهل روز و بعد از ترك چوب‌چينى يك هفته ديكر پرهيز نمايند پس آهسته‌آهسته پرهيز را بكذارند و بعضى تناول اندك حموضات و قليلى نمك را روا داشته‌اند مرضى را بعد از فراغ از چوب‌چينى شش ماه پرهيز اولى باشد اكر بد پرهيزى نمايد و يا در تدبير خطائى شود و ضرر رساند علاجش باز بچوب‌چينى كنند و كويند اكر بخار آن را نيز در وقت آشاميدن بكيرند انفع باشد و كفته شده كه اكر سه چند مقدار مذكور چوب‌چينى را با آب بدستور طبخ نمايند و صبح و شام مقدار مذكور را بخورند و آنچه باقى ماند در جميع كارهاى سواى شربت به كار برند بهتر است و اكر بر حفظ جلوس قادر نباشد چوب‌چينى تراشيده را مقدار حاجت هر روز همراه آب تازه يا همراه نبات بعنوان سفوف بخورند و پرهيز طعام و شراب و جماع بدستور مقرر نمايند و اين طريق را چوب‌چينى كشاده كويند و اكر از كرمى ترسند معجون چوب‌چينى حكيم مير عماد الدين محمود را استعمال نمايند حكيم محمّد هاشم طهرانى كفته كه چوب چينى و اكرچه اكثر اطبا در حميات نافع نميدانند بلكه مضر ميدانند اما فقير اكثرى در تبهاى دقيقه كه به حد ذبول نرسيده بودند مكرر بطريق قهوه تجربه نموده و روز مقدار كمى يا بسيارى از عرق نيلوفر جوشانيده ميداد نفع بسيارى از آن دريافت آن مقدار كه زياده از شير الاغ و قرص كافور و كفته كه بحسب قياس نيز بايد كه نافع باشد بسبب برودت ذاتى آن زيرا كه نزد او چوب چينى بارد و يابس است و با رطوبت عرضى تقويت قوى و ارواح و ازاله حمى نمايد جامع اوراق پريشان ميكويد كه تر و تازه آن را اين خاصيت باشد نه خشك كهنه آن را و تاثير آن نه به جهت برودت آن است كه كمان فرموده بلكه از جهت تقويت و غذائيت و دفع كردن حرارت از قلب بسبب كمال لطافت و نفوذ و رسانيدن ادويه بارده را بقلب و باعماق بدن و مبدرق انها شدن از قبيل داخل نمودن شراب ريحانى بعض اوقات در ادويه صاحب دق و در مرقه صاحب ذبول و اللّه اعلم و كفته بطريقى كه مكرر داده اين است كه تا چند روز يك مثقال آن را ريزه كرده با نيم من تبريزى عرق نيلوفر جوشانيده تا به نصف رسيده سرد كرده بدون شيرينى در عرض يك شبانروز داده و بعد از چند روز نيم مثقال اضافه نموده تا به قدر چهار مثقال رسيده آن كاه اكر احتياج باقى بود هر روز نيم مثقال كم كرده تا به قدر اوّل يعنى يك مثقال رسيده و كاهى از اقراص كافور و سائر ادويهء مناسبه بحسب اقتضاى حال و وقت اضافه نموده و ساير تدبيرات از اغذيه و اشربه و نطول و ضماد و طلا منظور داشته و پرهيز از آنچه در چوب‌چينى ميفرمايند ميفرمود و از ميوهاى مناسب و دوغ كاو و غير آنچه موافقت و مناسبت بحمى دق داشت ميداد و نيز در اوايل سل و قرحه ريه و قصبه ريه با ادويهء مناسبه داده مفيد افتاد [ معروف و مشهور ميان اطبا در استعمال آن به طرز قهوه دو طريق است ] و نيز كفته كه معروف و مشهور ميان اطبا در استعمال آن به طرز قهوه دو طريق است طريق اوّل تا بيست و يك روز هر روز شش مثقال آن را با يك من و نيم آب بدستور مسطور جوشانيده تا به نصف رسيده صاف نموده در طرف روز نيم كرم و ساير اوقات سرد ميل نمايند و كاهى نيز با نبات شيرين ساخته بنوشند و اكر اصلا آب بنوشند بهتر خواهد بود اما لازم نيست كه ازين آب داخل طبخ غذا و نان و شربت نمايند و اندك نمكى نيز ميتوان داخل ساخت و مدت پرهيز بعد از فراغ نيز كمتر است اكثر اوقات تا بيست روز و در بعضى حالات غايتش چهل روز است و سائر اغذيه و اشربه و ملاحظه پرهيز بعنوان عرق است كه بيان نمودهء طريق دويم آنكه تا بيست يك روز هر روز پنج مثقال را با يك من و نيم تبريز آب بجوشانند تا بثلث كه نيم من تبريز باشد صاف نموده نصف را طرف صبح و نصف را طرف شام حين خلاى معده نيم كرم كاهى با نبات و بعضى اوقات بدون نبات ميل نمايند و اوسط روز و شب آب بياشامند و قدرى نمك نيز داخل غذا مىتوانند كرد و از ميوهاى تر انار و انكور شيرين و از ترشىها صاحبان مزاج حار صفراوى ترشىها ملايم مثل آب انار ميخوش و شراب انارين و شربت زرشك و صاحبان مزاج سرد ابكامه و عرق نعناع كه بقند چاشنى نموده باشند مىتوانند ميل نمود و ساير تدابير بدستور طريقهء اوّل است پس در طريق اوّل قدر خوراك در بيست و يك روز يك‌صد و بيست و شش مثقال مىشود كه هر روز شش مثقال را با يكمن و نيم تبريز آب بجوشانند كه به نصف رسد كه بازاء هر مثقال صد و پنجاه مثقال آب باشد كه هفتاد و پنج مثقال آب از آن باقى ماند و در طريق ثانى قدر خوراك صد و پنجاه مثقال مىشود كه در هر روز پنج مثقال را با يكمن و نيم تبريز آب بجوشانند تا به ثلث رسد كه بازآء هر مثقالى صد و هشتاد مثقال بايد كه شصت مثقال ازو بماند و نيز قلمى نموده كه اعتقاد اين فقير در طريق نوشيدن چوب چينى بعنوان قهوه نيز بدستور خوردن عرق آن و قانون كلى ندارد و قدر شربت و مقدار آب و جوشانيدن با آب تنها يا ممزوج بعرقها تنها و ملاحظهء پرهيز و اغذيه و اشربه و ساير تدابير آنچه درين باب بيان نموده‌اند تمامى منوط بمزاج و بنيه و قوت و ضعف و صعوبت و خفت مرض و فصل و حال مريض است كه غرض اصلى از خوردن اين دوا آن است زيرا كه امزجهء ضعيفه را كمتر از آنچه ذكر نموده‌اند نافع و اين قدر مضر